De weerbaarheid van kleinschalige boeren tegen klimaatverandering versterken

Daarom zette Cordaid Rwanda het project ‘Strengthening Smallholder Farmers’ Resilience to Climate Change’ (SFAREC) op. Dit project liep in de periode van 2024 tot 2026. Met een eenvoudig, maar cruciaal uitgangspunt: als boeren zich moeten aanpassen aan klimaatverandering, hebben zij toegang nodig tot financiering die echt aansluit bij de praktijk van landbouw. Niet zomaar een lening, maar financiering die op tijd beschikbaar is, past binnen het landbouwseizoen en boeren in staat stelt te investeren in concrete oplossingen, zoals bodembehoud, irrigatie, klimaatslim zaaigoed of agroforestry.

Landbouw blijft een hoeksteen van de Rwandese economie. De sector is goed voor ongeveer 24% van het bbp en voorziet zo’n 75% van de plattelandsbevolking in hun levensonderhoud. Toch blijft financiering sterk achter bij het belang van de sector: minder dan 1% van de formele kredietverlening in Rwanda gaat naar landbouw. Dat gat is van groot belang, want aanpassing aan klimaatverandering kost geld. Zonder passende financiering staan veel boeren er grotendeels alleen voor wanneer klimaatschokken toeslaan.

SFAREC is ontwikkeld om precies die mismatch aan te pakken. Het project verstrekte zelf geen leningen aan boeren, maar richtte zich op de microfinancieringsinstellingen (MFI’s) die al actief zijn in plattelandsgemeenschappen. De gedachte daarachter was helder: als deze financiers beter in staat zijn klimaatrisico’s te begrijpen en passende financiële producten te ontwikkelen, kunnen zij op termijn veel meer boeren bereiken.

Cordaid Rwanda werkte samen met vier partner-MFI’s: CLECAM-EJOHEZA, CPF Ineza, Umutanguha Finance en Inkunga Finance. Het project hielp hen hun interne capaciteit te versterken om financiering aan te bieden die beter rekening houdt met klimaatrisico’s. Dat gebeurde onder meer via ondersteuning bij beleidsontwikkeling, training van medewerkers, aanscherping van producten en praktische instrumenten om klimaatgerelateerde risico’s in de landbouw te beoordelen. In plaats van een parallel systeem op te zetten, was SFAREC erop gericht het bestaande systeem te verbeteren.

Sommige veranderingen waren heel concreet. Kredietmedewerkers leerden gerichter vragen te stellen: is het landbouwbedrijf gevoelig voor erosie? Sluit de lening aan bij de teeltcyclus? Draagt de investering er daadwerkelijk aan bij dat het bedrijf op termijn beter bestand is tegen klimaatschokken? Simpel gezegd hielp het project financiers om niet alleen te kijken naar de vraag “Kan deze persoon terugbetalen?”, maar ook naar “Helpt deze lening dit bedrijf echt om weerbaarder te worden?”

Eind 2025 had SFAREC de klimaatfinancieringscapaciteit van vier MFI’s versterkt en bij drie daarvan bijgedragen aan actieve kredietportefeuilles. Bij die drie partners werden in totaal 4.029 leningen geregistreerd en werd meer dan RWF 5,8 miljard (circa EUR 3,4 miljoen) uitgezet, vooral in klimaatgevoelige districten in de Zuidelijke en Westelijke provincies van Rwanda, waaronder Kamonyi, Muhanga, Rubavu en Ruhango.

In totaal nam 76% van de ondervraagde boeren na toegang tot financiering nieuwe klimaatslimme landbouwpraktijken in gebruik. Het ging daarbij onder meer om het gebruik van organische mest, beter bodembehoud, verbeterd waterbeheer, klimaatslim zaaigoed en het integreren van bomen in landbouwsystemen. Met andere woorden: de leningen werden niet alleen besteed, maar ook omgezet in tastbare verbeteringen op het land.

Deze veranderingen waren ook zichtbaar op huishoudniveau. Van de ondervraagde boeren gaf 83,5% aan dat het inkomen van het huishouden was gestegen, 86,4% meldde betere opbrengsten en 60% zei beter bestand te zijn tegen klimaatschokken. Veel boeren gebruikten hun lening niet alleen voor landbouwinputs, maar ook voor de aankoop van vee, uitbreiding van landbouwgrond, schoolgeld of het opzetten van kleine nevenactiviteiten. Dat is belangrijk, omdat weerbaarheid zelden voortkomt uit één gewas alleen. Ze groeit wanneer huishoudens hun inkomen, bezittingen en stabiliteit vanuit meerdere bronnen kunnen versterken.

Misschien wel het sterkste bewijs van de katalyserende waarde van SFAREC is de manier waarop het project de deur heeft geopend naar externe concessionele financiering. Dankzij de binnen SFAREC ontwikkelde beleidskaders voor klimaatrisico’s, documentatie voor groene financieringsproducten en kaders voor milieubeleid konden drie partner-MFI’s in aanmerking komen voor een klimaatlening tegen een gunstig tarief — financiering die anders niet beschikbaar zou zijn geweest. Daarmee laat het project zien hoe gerichte capaciteitsversterking de toegang tot klimaatfinanciering kan verruimen en nieuwe financieringskansen voor partnerinstellingen kan ontsluiten.

Als langdurige partner van Cordaid Rwanda en de deelnemende microfinancieringsinstellingen ondersteunde Rabo Foundation SFAREC met gerichte financiering voor technische assistentie. Daarmee hielp de stichting Cordaid bij het versterken van de klimaatfinancieringscapaciteit van vier partner-MFI’s, waarbij financiële steun werd gecombineerd met duidelijke aandacht voor verantwoording en leren. Ook vergemakkelijkte dit de toegang tot aanvullende financiering buiten het project om. Daarnaast bracht Rabo Foundation strategische kennis in op het gebied van plattelandsfinanciering en klimaatweerbaarheid, bleef zij nauw betrokken via regelmatige monitoring en voortgangsbesprekingen, en bouwde zij voort op relaties met lokale MFI’s die in de loop van vele jaren waren opgebouwd. Die langdurige betrokkenheid maakte dat SFAREC niet werd behandeld als een losstaand pilotproject, maar als onderdeel van een bredere inspanning om inclusieve landbouwfinanciering in Rwanda te versterken. Zo werd ervoor gezorgd dat nieuwe groene financieringsproducten niet alleen werden ontwikkeld, maar ook verankerd, gedragen en klaar gemaakt voor opschaling.

Noot van de redactie: Strengthening Smallholder Farmers’ Resilience to Climate Change (SFAREC) liep van 2024 tot 2026. De institutionele cijfers en portefeuillegegevens in dit artikel hebben, waar aangegeven, betrekking op de voortgang van het project tot eind 2025. De uitkomsten op boerenniveau zijn afkomstig uit de eindevaluatie van het project, die in maart 2026 is afgerond, en weerspiegelen de resultaten aan het einde van de projectperiode. De gerapporteerde resultaten zijn gebaseerd op zelfgerapporteerde antwoorden uit enquêtes en moeten worden gelezen als een indicatie van ervaren verandering.